नेपालमा विद्यालय शिक्षा
जुन देशको शिक्षामा आफ््नो पन छैन त्यो देशको भविष्य पनि सुन्दर छैन । जुन शैक्षिक संस्थाहरु मन, वचन र कर्मले हाक्ने नेतृत्व पाएको छ, ति संस्थाहरु अगाडि बढेका छन र आफ््नो नाम लेखाउन सफल पनि छन नेपालमा । तर के गर्नु नेतृत्वमा वस्ने व्यक्तिहरु बहिर एक भित्र अर्को कुरा गर्दा रहेछन । संस्था भन्दा व्यक्ति ठूलो मान्दारहेछन अनि आफ््नो अस्तित्व वेच्नको लागि तयार हुदा रहेछन । नेपाल साच्चै समुन्नत वन्न चाहन्छ भने अव शिक्षा निति नै फेर्नु पर्छ र नेपालको आवश्यकता अनुसार शिक्षा दिन सक्नु पर्छ सिकारुहरुलाई । आधारभुत तहको शिक्षा सवैलाई अनिवार्य गर्न सक्नु पर्छ । आधारभुततहको शिक्षामा नेपाली, अंग्रेजी र सम्भव भएमा संस्कृतमा समेत साक्षार वनाउन सकेमा भोलीका दिनमा ज्ञानको खोजिमा लाग्नेहरुको लागि पनि उपयोगी हुने थियो । बौद्ध गुरु कमलका अनुसार संस्कृत अध्ययन गरेका लामाहरु आफ््ना ग्रन्थ सहजै पढ््न सक्ने वताउनुहुन्छ ।
आधारभुततहको शिक्षाले प्रत्यक सिकारुलाई स्वावलम्वी, आत्मनिर्भर, भाषामा सुद्धता, भातृत्वको भावना, हरहिसाव गर्न सक्ने, चरित्रवान, अनुशाषित, इमान्दार, लगनशिल, लैगिंक भेदभावको अन्त्य, परिवार, समाज, देश, संस्कृति प्रति प्रेम गर्न सक्ने र सहयोगको लागि तयार, साथै प्रकृति प्रेमी वनाउन सक्नु पर्छ । माध्यमिक तहको शिक्षाले भने सिकारुको भविष्यको रेखा कोर्न सक्नु पर्छ । देशको आवश्यकता अनुसारको शिक्षा दिन सक्नु पर्छ । हिमाली भेकका विद्यार्थीलाई त्यहाको जडिबुटी, फलफुल, याक, चौरी, भेडा, च्यांग्रँ, पर्वतारोहण आदिको वारेमा रोजगार मुलुक शिक्षा दिन सक्नुपर्छ । यसरी नै अन्य क्षेत्रका विद्यार्थीलाई पनि देशको आवश्यकता र व्यक्तिको रुचि अनुसार विज्ञान, कृषि, उद्योग, व्यवसाय, जलविद्युत, पर्यटन, खाना , भाषा, साहित्य, खेलकुद, कम्पुटर, संस्कृति आदिको वारेमा ज्ञान दिनु पर्छ । विदेशको सपना भन्दा स्वदेश पे्रम भराउन सक्नु पर्छ । दुवै तहको शिक्षाले स्वावलम्वी, अनुशाषित, कर्तव्यपरायण, आत्मनिर्भर र स्वविवेकि नागरिक वन्नको लागि प्रोत्साहन गराउन सक्नु पर्छ । जव देशका युवाहरुको पहिलो रोजाईमा शिक्षक पेशा र राजनिति पर्न आउ“छ, तव देशले आफ््नो निसाना छुट््टाउन सक्छ तर नेपालको विडम्वना राजनितिको लागि शिक्षा चाहिदैन, र शिक्षा पढ््नको लागि अन्यत्र कही पढ््न नपाउने डी ग्रेडले पढ््न पाउने शिक्षा नै त हो ।
शिक्षा र राजनितिले स्थान पाएपछि नेपालले गति लिने छ । अन्यथा राजनैतिक र शैक्षिक मुर्खले नेपाललाई क्रिडास्थलो बनाइरहनेछन । सवै थोक हावा, पानी, माटो, संस्कार र संस्कृतिले सम्पन्न हुदाहुदै पनि हामी गरिव भएका छँै, यो सवै असल शिक्षक, र असल राजनेताको अभाव हो । अहिले नेपाललाई चाहिएको छ राजा हरिश्चन्द्र जस्तो राजनेता जसले जति अप्ठरो भए पनि सत्य बोल्न छोडेनन र अन्तमा स्वर्ग जान पाउदा पनि उनले आफ््नो प्रजालाई नलगेमा आफु नजाने भने पछि उनी र उनका प्रजालाई जिउदै स्वर्गमा लान सफल भएका थिए उनी । त्यस्तै सुदामाको भक्ति र उनको श्रीमती वसुन्धराको समाज प्रतिको कृतज्ञता, वालक ध्रुर्वको जस्तो भगवान विष्णुलाई भेट््ने दृढता, गौतम बुद्धको त्याग आज नेपाललाई चाहिएको छ । त्यो केवल असल शिक्षा निति, शिक्ष्ँक, र असल राजनेताबाट मात्र सम्भव छ ।
शिक्षाको गुणस्तर वृद्धीको लागि असल नेतृत्व (जो मन, वचन र कर्मले समर्पित होस) को आवश्यकता पर्दछ प्रत्यक विद्यालयमा, तर के गर्ने नेपालमा डाडुपन्यु बोक्नेहरु नै खोटी छन, आफ््नो विवेकलाई २–४ हजारमा वन्दक वनाउन सक्दारहेछन । विज्ञ पनि कस्ता २ लाखमा किताप लेख्ने ठेक्का किन लिएको ? ज्ञानै नभएको व्यक्ति कसरी विज्ञ ? अचिभमेन्ट र आउटकम भनेको के ? के दुवै उस्तै हुन ? मैले जवाफ दिए उस्तै लागे पनि फरक छन । विज्ञ भैसकेपछि भाषाको त ख्याल गर्नु पर्छ नि । हैन र ? कहिले नियुक्ति मिति झुटो बोल्ने, कहिले सिनियर कहिले जुनियर, खेल यस्तै रहे प्रअ नियुक्तिमा । अन्तमा शैक्षिक योग्यतामा । केही लागेन अंक कम गनर्को लागि, सवै अंक वाहिर नै देखिन्छ, खेल्ने ठाउ कही भएन अनि लाग्नु पर्याे विद्यालय विकास प्रस्ताव र विद्यालय विकास प्रस्तावको प्रस्तुतीकरणमा । १० र ४ अंकमा । विज्ञज्यू हजुरहरुले विद्यालय विकास प्रस्ताव पढ््नुभयो र ? मैले पेस गरेको प्रस्ताव ३ वटा विद्यालयका भर्खरै मात्र स्थायी भएका प्रअले तयार गरेको प्रस्तावना अध्ययन गरेर तयार पारेर मात्र पेस गरेको छु । ती तीनै प्रस्तावनामा प्रत्यकले १० मा ८ अंक प्राप्त गरेका छन भन्ने सुनेको छु ।
नेपालको ््विकासको लागि शिक्षा लगायत सवै क्षेत्रमा न्याय हुनै पर्छ किनकि विद्यालयमा अन्याय हुन्छ भने विद्यार्थीले के सिक्दछन ? नेपाल अरुले वनाएर वन्दैन, नेपाली आफै जुट््नुपर्छ । अरुले दिएकोले एक दिनलाई होला तर सधैको लागि हुदैन। अरुको इसारामा होइन आफ््नो विवेकले वाच्नुपर्छ ।
जुन देशको शिक्षामा आफ््नो पन छैन त्यो देशको भविष्य पनि सुन्दर छैन । जुन शैक्षिक संस्थाहरु मन, वचन र कर्मले हाक्ने नेतृत्व पाएको छ, ति संस्थाहरु अगाडि बढेका छन र आफ््नो नाम लेखाउन सफल पनि छन नेपालमा । तर के गर्नु नेतृत्वमा वस्ने व्यक्तिहरु बहिर एक भित्र अर्को कुरा गर्दा रहेछन । संस्था भन्दा व्यक्ति ठूलो मान्दारहेछन अनि आफ््नो अस्तित्व वेच्नको लागि तयार हुदा रहेछन । नेपाल साच्चै समुन्नत वन्न चाहन्छ भने अव शिक्षा निति नै फेर्नु पर्छ र नेपालको आवश्यकता अनुसार शिक्षा दिन सक्नु पर्छ सिकारुहरुलाई । आधारभुत तहको शिक्षा सवैलाई अनिवार्य गर्न सक्नु पर्छ । आधारभुततहको शिक्षामा नेपाली, अंग्रेजी र सम्भव भएमा संस्कृतमा समेत साक्षार वनाउन सकेमा भोलीका दिनमा ज्ञानको खोजिमा लाग्नेहरुको लागि पनि उपयोगी हुने थियो । बौद्ध गुरु कमलका अनुसार संस्कृत अध्ययन गरेका लामाहरु आफ््ना ग्रन्थ सहजै पढ््न सक्ने वताउनुहुन्छ ।
आधारभुततहको शिक्षाले प्रत्यक सिकारुलाई स्वावलम्वी, आत्मनिर्भर, भाषामा सुद्धता, भातृत्वको भावना, हरहिसाव गर्न सक्ने, चरित्रवान, अनुशाषित, इमान्दार, लगनशिल, लैगिंक भेदभावको अन्त्य, परिवार, समाज, देश, संस्कृति प्रति प्रेम गर्न सक्ने र सहयोगको लागि तयार, साथै प्रकृति प्रेमी वनाउन सक्नु पर्छ । माध्यमिक तहको शिक्षाले भने सिकारुको भविष्यको रेखा कोर्न सक्नु पर्छ । देशको आवश्यकता अनुसारको शिक्षा दिन सक्नु पर्छ । हिमाली भेकका विद्यार्थीलाई त्यहाको जडिबुटी, फलफुल, याक, चौरी, भेडा, च्यांग्रँ, पर्वतारोहण आदिको वारेमा रोजगार मुलुक शिक्षा दिन सक्नुपर्छ । यसरी नै अन्य क्षेत्रका विद्यार्थीलाई पनि देशको आवश्यकता र व्यक्तिको रुचि अनुसार विज्ञान, कृषि, उद्योग, व्यवसाय, जलविद्युत, पर्यटन, खाना , भाषा, साहित्य, खेलकुद, कम्पुटर, संस्कृति आदिको वारेमा ज्ञान दिनु पर्छ । विदेशको सपना भन्दा स्वदेश पे्रम भराउन सक्नु पर्छ । दुवै तहको शिक्षाले स्वावलम्वी, अनुशाषित, कर्तव्यपरायण, आत्मनिर्भर र स्वविवेकि नागरिक वन्नको लागि प्रोत्साहन गराउन सक्नु पर्छ । जव देशका युवाहरुको पहिलो रोजाईमा शिक्षक पेशा र राजनिति पर्न आउ“छ, तव देशले आफ््नो निसाना छुट््टाउन सक्छ तर नेपालको विडम्वना राजनितिको लागि शिक्षा चाहिदैन, र शिक्षा पढ््नको लागि अन्यत्र कही पढ््न नपाउने डी ग्रेडले पढ््न पाउने शिक्षा नै त हो ।
शिक्षा र राजनितिले स्थान पाएपछि नेपालले गति लिने छ । अन्यथा राजनैतिक र शैक्षिक मुर्खले नेपाललाई क्रिडास्थलो बनाइरहनेछन । सवै थोक हावा, पानी, माटो, संस्कार र संस्कृतिले सम्पन्न हुदाहुदै पनि हामी गरिव भएका छँै, यो सवै असल शिक्षक, र असल राजनेताको अभाव हो । अहिले नेपाललाई चाहिएको छ राजा हरिश्चन्द्र जस्तो राजनेता जसले जति अप्ठरो भए पनि सत्य बोल्न छोडेनन र अन्तमा स्वर्ग जान पाउदा पनि उनले आफ््नो प्रजालाई नलगेमा आफु नजाने भने पछि उनी र उनका प्रजालाई जिउदै स्वर्गमा लान सफल भएका थिए उनी । त्यस्तै सुदामाको भक्ति र उनको श्रीमती वसुन्धराको समाज प्रतिको कृतज्ञता, वालक ध्रुर्वको जस्तो भगवान विष्णुलाई भेट््ने दृढता, गौतम बुद्धको त्याग आज नेपाललाई चाहिएको छ । त्यो केवल असल शिक्षा निति, शिक्ष्ँक, र असल राजनेताबाट मात्र सम्भव छ ।
शिक्षाको गुणस्तर वृद्धीको लागि असल नेतृत्व (जो मन, वचन र कर्मले समर्पित होस) को आवश्यकता पर्दछ प्रत्यक विद्यालयमा, तर के गर्ने नेपालमा डाडुपन्यु बोक्नेहरु नै खोटी छन, आफ््नो विवेकलाई २–४ हजारमा वन्दक वनाउन सक्दारहेछन । विज्ञ पनि कस्ता २ लाखमा किताप लेख्ने ठेक्का किन लिएको ? ज्ञानै नभएको व्यक्ति कसरी विज्ञ ? अचिभमेन्ट र आउटकम भनेको के ? के दुवै उस्तै हुन ? मैले जवाफ दिए उस्तै लागे पनि फरक छन । विज्ञ भैसकेपछि भाषाको त ख्याल गर्नु पर्छ नि । हैन र ? कहिले नियुक्ति मिति झुटो बोल्ने, कहिले सिनियर कहिले जुनियर, खेल यस्तै रहे प्रअ नियुक्तिमा । अन्तमा शैक्षिक योग्यतामा । केही लागेन अंक कम गनर्को लागि, सवै अंक वाहिर नै देखिन्छ, खेल्ने ठाउ कही भएन अनि लाग्नु पर्याे विद्यालय विकास प्रस्ताव र विद्यालय विकास प्रस्तावको प्रस्तुतीकरणमा । १० र ४ अंकमा । विज्ञज्यू हजुरहरुले विद्यालय विकास प्रस्ताव पढ््नुभयो र ? मैले पेस गरेको प्रस्ताव ३ वटा विद्यालयका भर्खरै मात्र स्थायी भएका प्रअले तयार गरेको प्रस्तावना अध्ययन गरेर तयार पारेर मात्र पेस गरेको छु । ती तीनै प्रस्तावनामा प्रत्यकले १० मा ८ अंक प्राप्त गरेका छन भन्ने सुनेको छु ।
नेपालको ््विकासको लागि शिक्षा लगायत सवै क्षेत्रमा न्याय हुनै पर्छ किनकि विद्यालयमा अन्याय हुन्छ भने विद्यार्थीले के सिक्दछन ? नेपाल अरुले वनाएर वन्दैन, नेपाली आफै जुट््नुपर्छ । अरुले दिएकोले एक दिनलाई होला तर सधैको लागि हुदैन। अरुको इसारामा होइन आफ््नो विवेकले वाच्नुपर्छ ।
No comments:
Post a Comment